بوجود آمدن ترکیه جدید توسط کمال مصطفی ملقب به آتاترک (پدر ترک) بر پایه ناسیونالیسم شدید و افراطی ترکی مبحث گسترده ای است که بارها در کتب تاریخی مورد بحث قرار گرفته است و موضوع این مقاله نیست اما نکته ای که در این گفتار مورد بحث است چگونگی تفکرات و ایده های اتاترک و جامعه عمل پوشاندن آنها در قضیه بوجود آوردن کشور ترکیه است و به طور خاص در مورد جنگ و سرنوشت ازمیر مورد بررسی قرار گرفته است.
توضیح اینکه ازمیر واقع در ساحل دریای زیبای اژه بعنوان سومین شهر بزرگ ترکیه مانند بقیه شهرهای ترکیه پیشینه ای یونانی دارد که در قرن پانزدهم توسط سلطان محمد فاتح سلطان عثمانی تصرف گشت و این تصرف تا جنگ جهانی اول ادامه داشت. در این زمان شهر حدود 300000 هزار نفر جمعیت داشت که حدود نیمی از آنها بومیان یونانی بودند; یک چهارم ترک و بقیه شامل ارمنیها و یهودیها و بقیه اقلیتها بودند .اما در جنگ جهانی اول کشور عثمانی که بخاطر ضعف مفرطش بعنوان مرد بیمار اروپا شناخته میشد در جرگه دول محور شامل آلمان و اتریش از متفقین شکست خورد و کلیه متصرفات اروپاییش را از دست داد و حتی دول انگلیس و فرانسه و امریکا وارد خاک امروزی ترکیه شدند و بعد از آنها ایتالیا تا قلب آناطولی را تصرف کردند و شهر زیبای ازمیر ملقب به عروس اژه به نوبت در دست این دول چرخید تا اینکه در نهایت در سال 1919 تحت تصرف یونان قرار گرفت. استدلال کشور یونان این بود که این شهر دارای اکثریت یونانی است و باید تحت حاکمیت یونان باشد. یونانیان تا آناتولیا پیشروی کردند ولی از میان ملت عثمانی سابق مردی برخواست بنام مصطفی کمال که بعدها نام خود را آتاترک گذاشت و او مصمم به باز پس گیری سرزمینهایی بود که توسط یونانیها تسخیر شده بود بنابراین ارتشی تشکیل داد و به نبرد با ارتش یونانیها پرداخت و آنها را از آناتولیا عقب راند تا اینکه در ماه سپتامبر سال 1922 شهر ازمیر را در محاصره گرفت و سربازان ارتش یونان که چاره ای نداشتند شهر را تخلیه کردند و شهر بدست ارتش ترکها افتاد .در این زمان این شهر در اوج زیبایی و شهرت بود و بسان یک نگین زیبا در ساحل دریای اژه میدرخشید .این شهر همانطور که پیش از این گفته شد یک شهر بین المللی بود و دارای اکثریت یونانی و اقلیت ترک و ارمنی بود .عقل سلیم حکم میکرد ارتش ترکیه تحت لوای اتاترک پس از تصرف ازمیر آنرا شهری متعلق به کشور ترکیه و مردمش را سکنه این کشور و هموطن خود بدانند ولی آتاترک جور دیگری می اندیشید .او که پیش از آن با نامیدن کشور سابق عثمانی بنام ترکیه عملا بی تفاوت به دیگر اقوامی که در این کشور میزیستند و شامل کردها و یونانیها و ارمنیها و یهودیان و آشوریها و گرجیها و ... بودند, نشان داده بود این کشور را تنها از آن ترکها میداند و از اینرو برای دیگر اقوام ساکن این کشور هیچ حقی قائل نبود برای همین پس از تصرف ازمیر 15 روز مهلت برای ترک ازمیر توسط یونانیها و ارمنیهای بومی شهر که جد اندر جد در این شهر زیسته بودند تعیین کرد .اما جنایت هولناک هنگامی شکل گرفت که سربازان ترک بعد از تصرف این شهر آنرا به آتش کشیدند یعنی شهری که در تصرف خودشان و متعلق به کشورشان بود .آتش سوزی از بعد از ظهر سیزدهم سپتامبر یعنی چهار روز پس از تصرف شهر توسط ترکها آغاز گشت. آتش از قسمت ارمنی نشین شهر که مجاور لنگرگاه شهر بود شروع شد و هیچ تلاشی توسط اولیا شهر که اکنون همگی ترک بودند برای خاموشی آتش صورت نگرفت .شاهدین زیادی هستند که در خاطراتشان مستقیما سربازان ترک را مسئول آغاز آتشسوزی شهر دانسته اند. یکی از این افراد خانم مینی میلز بود که رئیس کالج دخترانه آمریکاییها در ازمیر بود و گیلز میلتون به نقل از او در کتابش تحت عنوان "ازمیر بهشت گمشده " نوشته است:
بعد از ناهار به چشم خود دیدم که یک افسر ترک با یک دبه نفت یا بنزین وارد خانه ای شد و چند دقیقه بعد خانه در آتش میسوخت.
دیگر معلمان کالج و دانش آموزان هم شهادت داده اند که افراد دیگری از ارتش ترکیه را دیده اند که همین عمل را با خانه های دیگر انجام دادند و قسمت ارمنی نشین شهر نزدیک اسکله را به آتش کشیدند .شاهدان بسیاری مانند مونسر جوبرت رییس بانک ازمیر و کلیفین دیویس مسئول صلیب سرخ و چند مامور آتشنشانی شهادت داده اند که وقتی از سربازان و افسران ترک علت به آتش کشیدن شهر را میپرسیدند آنها ادعا میکردند تنها از مافوق خود اطاعت میکنند و دستورات آنها را به اجرا گذاشته اند. ستوان انگلیسی ای اس مریل اذعان داشته که ارتش ترکیه تعمدا قصد زنده زنده سوزاندن یونانیها را داشته است به گفته او بنا به ضرب العجل ترکها مبنی بر ترک ازمیر توسط یونانیها و ارمنیها , یونانیها اعم از مرد زن و کودک و پیرکه در اسکله ها جمع شده بودند تا توسط کشتیهایی که از طرف دولت یونان قرار بود فرستاده شوند ازمیر را ترک کنند به چنگال آتش افتادند و سربازان ترک با محاصره لنگرگاه شهر اجازه فرار به آنها نمیدادند و بنا به آمار بین 10 هزار تا 100 هزار نفر یونانی زنده زنده در آتش سوختند.
بنا به گفته سربازان فرانسوی که در ناوهای خود شاهد سوختن شهر بودند این اتفاق یک کابوس به تمام معنا بود اولین کشتی یونانی دو روز بعد از این حادثه رسید و باقیمانده یونانیها را به مرور خارج کردند
پس از آتش سوزی کمال پاشا اتاترک نطقی غرا در شهر ازمیر بیان کرد:
درست است که شهر سوخته است ولی دوباره میسازیمش البته اینبار ترکها این شهر را خواهند ساخت و این کشور دیگر نیازی به غیر ترکها نخواهد داشت.
البته بعدها که خبر این جنایت بزرگ که توسط مورخین یونانی بزرگترین هالوکاست یونانیها لقب گرفته بود در اطراف واکناف جهان طنین انداز شد و اعتراض جهانیان را برانگیخت کشور ترکیه مانند دیگر کشتارها و نسلکشی ها و قتل عامها (مانند نسل کشی ارمنیان توسط ترکان جوان در دوران امپراطوری عثمانی و کشتار زازاها توسط ارتش آتاترک) آنرا منکر شد و آتش سوزی را به گردن یونانیان انداخت اما کار از کار گذشته بود و اسناد و گفته های شاهدین در سرار جهان پخش شده بود و داغ این جنایت هولناک تا ابد بر پیشانی مصطفی کمال ملقب به آتاترک پدر و معمار ترکیه نوین باقی ماند.
منبع:
http://en.wikipedia.org/wiki/Great_Fire_of_Smyrna
